Οι οικισμοί της Αστυπάλαιας

Οι κύριοι οικισμοί είναι η Αστυπαλιά (Χώρα), το Λιβάδι, η Μαλτεζάνα (ή Ανάληψη), ο Πέρα γιαλός και το Βαθύ.

Η Χώρα είναι μία από τις πιο όμορφες του Αιγαίου και βρίσκεται κρεμασμένη ψηλά πάνω στο βράχο για να εποπτεύει το απέραντο γαλάζιο και τις νησίδες που απλώνονται στα "χέρια" της Αστυπαλιάς! Είναι τοποθετημένη ανάμεσα στο Πέρα Γιαλό (παλιό λιμάνι) και την μεγάλη κατηφορική πλαγιά που οδηγεί στο Λιβάδι. Τα αστυπαλίτικα σπίτια, τα οποία σε έναν μεγάλο αριθμό έχουν αναπαλαιωθεί διατηρώντας το κλασικό αρχιτεκτονικό τους στυλ, απλώνονται από το παλιό λιμάνι, τους μύλους στη κεντρική πλατεία μέχρι και το Βενετσιάνικο κάστρο που δεσπόζει στην κορφή του λόφου. Μοναχά ο γαλάζιος τρούλος της εκκλησίας  της Ευαγγελίστριας καταφέρνει να ορθώσει το ανάστημα του από τα ψηλά καστρόσπιτα που είναι και μέρος του τείχους του κάστρου!

Κατά την άφιξη σας στη Χώρα θα σας καλωσορίσουν οι μεγάλοι παραδοσιακοί πέτρινοι ανεμόμυλοι (πολιτιστική κληρονομιά) που ξεκινούν από την κεντρική πλατεία και το μνημείο πεσόντων. Στη πλατεία και στα γύρω καλντερίμια θα βρείτε αρκετές επιλογές για χαλάρωση και φαγητό αλλά και για την βραδινή σας έξοδο. Δοκιμάστε στα σίγουρα κάποιες από τις ντόπιες συνταγές και γλυκά.

Στην πλατεία της Χώρας βρίσκεται το Δημαρχείο, η Δημοτική Βιβλιοθήκη και λίγο πιο κάτω το παραδοσιακό καφενείο του «Μουγγού». Από το ύψος του Δημαρχείου ξεκινούν τα δυο κεντρικά καλντερίμια που καταλήγουν στο κάστρο. Το ένα διασχίζει την ενορία της Πορταΐτισσας με θέα προς τον όρμο του Λιβαδιού. Το άλλο περνάει από την Μεγάλη Παναγιά, έναν κομψότατο  αιγαιοπελαγίτικο ναό με γαλάζιο τρούλο και βοτσαλωτό προαύλιο, αγναντεύοντας τον Πέρα Γιαλό.

Η Μαλτεζάνα (ή Ανάληψη) είναι ο κύριος παραθεριστικός οικισμός του νησιού και ο δεύτερος μεγαλύτερος του νησιού. Βρίσκεται στο λεγόμενο και ως "Έξω Νησί", στην απέναντι πλευρά από την Χώρα, το Λιβάδι και τον Πέρα Γιαλό. Κτισμένη στην κατάληξη μιας εύφορης κοιλάδας, η Μαλτεζάνα ονομάζεται και Ανάληψη από την ομώνυμη εκκλησία, που είναι και η παλαιότερη του χωριού.

Συνδέεται οδικώς με την πρωτεύουσα και υπάρχουν τακτικά δρομολόγια της δημοτικής συγκοινωνίας το καλοκαίρι.Εχει μια τεράστια παραλία με μόλο, άσπρα σπίτια τριγυρισμένα από λουλουδιασμένους κήπους και γραφικά ταβερνάκια πάνω στο κύμα.

Το Λιβάδι βρίσκεται μετά τη Χώρα και είναι προσβάσιμο από την μεγάλη κατηφόρα ακολουθώντας τον δρόμο μπροστά από τους Μύλους. Στην πρώτη διακλάδωση του δρόμου, πριν την γέφυρα μπορείτε να επιλέξετε τον δρόμο που οδηγεί απευθείας στην αμμουδιά και τα πολλά μαγαζάκια που θα βρείτε εκεί. Η θέα από το Λιβάδι είναι εξαιρετική, αφού μπορείτε να κάνετε το μπάνιο σας ή να φάτε στις παραδοσιακές ταβερνούλες και να χαζεύετε την κρεμασμένη πάνω στο μεγάλο βράχο, Χώρα! Το νυχτερινό τοπίο επίσης όμορφο καθώς θα βλέπετε την φωτισμένη Χώρα και τις αντανακλάσεις στη θάλασσα.

Το Λιβάδι έχει τη μεγάλη οργανωμένη παραλία του νησιού με πληθώρα επιλογών, καθαρά νερά περί τα 2χιλ. από τη Χώρα. Πρόκειται για μια ωραία τοποθεσία διαμονής με αρκετά καταλύματα, ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια.

Ο Πέρα γιαλός  είναι το παραδοσιακό λιμάνι της Αστυπάλαιας, μέχρι πρότινος, και το κύριο πριν δημιουργηθεί το νέο στον Άγιο Ανδρέα. Στον λιμάνι αράζουν ακόμα σκάφη που έρχονται από τα κοντινά νησιά (εδώ δένει και το πλοίο της τοπικής γραμμής από τη Κάλυμνο) αλλά και ιστιοφόρα στην μικρή μαρίνα που δημιουργήθηκε τα τελευταία χρόνια για τον σκοπό αυτό. Βρίσκεται στα πόδια της Χώρας και στις μέρες μας δύσκολα ξεχωρίζει απ'αυτήν αφού τα λευκά σπιτάκια του έχουν σμίξει μ'αυτά που στέκουν γύρω από το Κάστρο και την κεντρική πλατεία μπροστά από τους Μύλους.

Στον Πέρα Γιαλό θα βρείτε την ωραία και καθαρή παραλία του με τα αρμυρίκια, προφυλαγμένη από τον καιρό. Mπορείτε να κάνετε εδώ και μια γρήγορη βουτιά αν επιλέξετε να καθίσετε στα μαγαζάκια ακριβώς από πάνω (καφέ και μεζεδοπωλεία). Εδώ θα βρείτε επίσης και το μουσείο της Αστυπάλαιας όπου θα δείτε την ιστορία του νησιού.

Το Βαθύ είναι το µικρότερο και πιο αποµακρυσµένο σημείο του νησιού. Βρίσκεται στο δρόμο μετά τη Μαλτεζάνα, συνεχίζοντας πίσω από τη παραλία του Σχοινόντα. Θα συναντήσετε άγρια τοπία και ένα τελείως διαφορετικό ανάγλυφο σε σχέση με ότι έχετε δει στο υπόλοιπο νησί.

Μοιάζει με λιμνοθάλασσα, λόγω του πολύ κλειστού όρμου (περίπου 50 μ.) που περιορίζει την είσοδο της Θάλασσας. Αποτελείται από δύο οικισμούς: το Έξω Βαθύ, που βρίσκεται στην είσοδο του όρμου κι έχει μικρή σκάλα όπου δένουν τα καΐκια, και το Μέσα Βαθύ, που είναι στο μυχό του κόλπου, με χωράφια, λίγα δέντρα και αμπέλια. Απέχει 21 χλμ. ΒΑ από τη Χώρα.